Κατηγορία: Επιστημονικά Άρθρα

Η μεσογειακή διατροφή (ενδεικτικά περιλαμβάνει αντιοξειδωτικά, ωφέλιμα λιπαρά, προϊόντα ολικής άλεσης, διατήρηση βάρους), πέρα από τα άλλα γνωστά ευεργετικά αποτελέσματά της για την υγεία, αποδεικνύεται από πρόσφατη επιστημονική μελέτη ότι μπορεί να επιβραδύνει και την εξέλιξη της ψωρίασης, η οποία είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του δέρματος.

Ποια είναι η μελέτη που συνδέει τις ευεργετικές επιδράσεις της μεσογειακής διατροφής στην ψωρίαση;

Η μελέτη διεξήχθη στο πλαίσιο του προγράμματος Nutri Net Santé Study (μιας συνεχούς διαδικτυακής μελέτη ερωτηματολογίου, που ξεκίνησε στη Γαλλία τον Μάιο του 2009), με δεδομένα που συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν μεταξύ Απριλίου 2017 και Ιουνίου 2017. Οι ασθενείς με ψωρίαση εντοπίστηκαν μέσω επικυρωμένου διαδικτυακού ερωτηματολογίου και ταξινομήθηκαν ανάλογα με τη σοβαρότητα της νόσου ως εξής: σοβαρή ψωρίαση, μη σοβαρή ψωρίαση και χωρίς ψωρίαση. Αναλυτικά, από τα 35.735 άτομα που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο ψωρίασης (με μέση ηλικία 47,5 έτη και σε ποσοστό 76% γυναίκες), τα 3.557 (10%) αναφέρθηκαν με ψωρίαση και η κατάσταση ήταν σοβαρή σε 878 περιπτώσεις (24,7%).

Πέρα από τα στοιχεία για τη μέγιστη τήρηση της μεσογειακής διατροφής –συμπεριλαμβανομένης και της κατανάλωσης αλκοόλ– λήφθηκαν υπόψη και μεταβλητές όπως ηλικία, φύλο, σωματική δραστηριότητα, δείκτης μάζας σώματος, χρήση καπνού και ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου.

Ειδικότερα, η μελέτη είχε ως στόχο να αξιολογήσει τη σχέση της μεσογειακής διατροφής τόσο με την έναρξη όσο και με τη σοβαρότητα της ψωρίασης, καθώς η μεσογειακή διατροφή φαίνεται να μειώνει τη χρόνια φλεγμονή, ενώ έχει και θετική επίδραση στον κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και καρδιαγγειακών νόσων.

Ποιά είναι τα συμπεράσματα της παραπάνω μελέτης;

 Στα συμπεράσματα της μελέτης αναφέρεται ότι οι ασθενείς με σοβαρή ψωρίαση εμφάνισαν χαμηλά επίπεδα τήρησης της μεσογειακής διατροφής, εύρημα που ενισχύει την υπόθεση ότι η μεσογειακή δίαιτα μπορεί να επιβραδύνει την πρόοδο της ψωρίασης. Οι επιστήμονες καταλήγουν ότι η προσκόλληση σε μεσογειακή διατροφή θα πρέπει να ενσωματωθεί στη ρουτίνα διαχείρισης της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης.

Οι κοροναϊόί προκαλούν λοιμώξεις σε πτηνά και ζώα, και τις τελευταίες δεκαετίες και στους ανθρώπους. Οι Lei Zhang και Yunhui Liu στην δημοσίευσή τους στο περιοδικό Journal Of Medical Virology τον Φεβρουάριο 2020(1-4), περιγράφουν ότι, «ο νέος κοροναϊός, που προσομοιάζει στον ιό της γρίπης, και εμφανίζει συγγένεια με τον SARS και MERS. Το γονιδίωμα του SARS-COV-2 (COVID-19) αποτελείται από μια απλή μονή αλυσίδα RNA (4). Η ανάλυση της αλληλουχίας του γενετικού του υλικού, έδειξε ότι ο COVID-19 κατέχει την τυπική γενετική μορφολογία των κοροναϊών, και ανήκει στην κατηγορία β-κοροναϊών, στην οποίαν ανήκουν και οι ιοί SARS και MERS(5). Η γενετική αλληλουχία του COVID-19 είναι 82% όμοια με αυτήν του SARS(6-7).

Στην προσπάθεια εύρεση θεραπείας, συμμετέχουν πολλές ερευνητικές ομάδες και υπάρχουν διάφορες απόψεις. Σύμφωνα με τους ερευνητές  Guangdi Li και Erik De Clercq σε δημοσίευση τους στο έγκριτο περιοδικό Nature Reviews Drug Discovery, «παρόλο που δυστυχώς δεν υπάρχουν φάρμακα ή εμβόλια εγκεκριμένα για την χορήγηση τους κατά των κοροναϊών, πραγματοποιείται εκτενέστατη έρευνα γ αυτόν τον σκοπό. Στην ερευνητική αυτή προσπάθεια περιλαμβάνονται πιθανά εμβόλια, μονοκλωνικά αντισώματα, ολιγνουκλεοτίδια, πεπτίδια, θεραπείες ιντερφερόνης και μικρομοριακές φαρμακευτικές ουσίες (8). 

Οι Guangdi Li και Erik De Clercq, «επικεντρώνονται στη δυνατότητα επαναχρησιμο-ποίησης υφιστάμενων αντι-ιικών παραγόντων που έχουν εγκριθεί ή βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης για την θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από τον ιό HIV, της ηπατίτιδας Β (HBV), της ηπατίτιδας C (HCV) και του ιού της γρίπης καθώς και στην εμπειρία που ήδη υπάρχει από τοις λοιμώξεις που προκάλεσαν δυο κοροναϊοί που προσβάλλουν τον άνθρωπο, ο SARS και ο MERS» (9).  

Οι Lei Zhang και Yunhui Liu περιγράφουν ότι, «χρησιμοποιώντας λέξεις κλειδιά στις βάσεις δεδομένων PubMed and Web of Science SARS, MERS, and coronaviruses, κατέγραψαν περιληπτικά  όλες τις προσεγγίσεις που βρίσκονται αυτή την στιγμή σε έρευνα για την αγωγή κατά του νέου  κοροναϊού». Ας τα δούμε λοιπόν τι περιγράφεται στην δημοσίευση αυτή(1).

Υπάρχουν διατροφικές παρεμβάσεις; 

Σύμφωνα με τους Lei Zhang και Yunhui Liu, «Semba και οι συνεργάτες (10) αναφέρουν ότι συμπληρώματα βιταμίνης Α και τα ρετινοειδή μπορούν να μειώσουν την νοσηρότητα και θνησιμότητα από διάφορες λοιμώξεις, όπως ιλαρά, διαρροϊκή ασθένεια, συνδεόμενη με την ιλαρά πνευμονία, λοίμωξη με τον ιό της ανοσανεπάρκειας και ελονοσία(11). Jee και οι συνεργάτες(12), περιγράφουν ότι ανεπάρκεια στην διατροφική  λήψη σε βιταμίνη Α στα βοοειδή, μπορεί να μειώνει την αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά των κοροναϊών στα βοοειδή». Ο μηχανισμός όμως είναι ακόμη άγνωστος και ερευνάται. Σύμφωνα με τους Lei Zhang και Yunhui Liu, «Για όλα τα παραπάνω η διατροφική επάρκεια σε βιταμίνη Α είναι πολλά υποσχόμενη και θα μπορούσε να βοηθήσει στην  προστασία των πνευμόνων από τον νέο κοροναϊό». 

Ερευνώντας τις βάσεις δεδομένων οι Lei Zhang και Yunhui Liu περιγράφουν ότι, «οι βιταμίνες της σειράς Β είναι υδατοδιαλυτές και λειτουργούν σε όλα τα κύτταρά μας ως συνένζυμα. Κάθε μια από αυτές έχει συγκεκριμένη λειτουργία(13-16). Η Β2 (ριβοφλαβίνη) παίζει σημαντικό ρόλο στην διαδικασία παραγωγής ενέργειας όλων των κυττάρων μας. Οι Keil και συνεργάτες περιγράφουν ότι η Β2 και η UV ακτινοβολία μείωσαν σημαντικά τον τίτλο του ιού MERS‐CoV σε προϊόντα ανθρώπινου πλάσματος. Η Β3 φάνηκε αποτελεσματική προφυλακτικά σε διάφορες μελέτες. Η Β6 συμμετέχει σε πάνω από 100 κυτταρικές αντιδράσεις και είναι σημαντική για την λειτουργία των κυττάρων του αμυντικού συστήματος(13-16)». Οι Lei Zhang και Yunhui Liu καταλήγουν ότι, «η συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών της σειράς Β θα είναι ευεργετική σε όσους νοσούν για την ενίσχυση του   ανοσοποιητικού συστήματος».

Στην συνέχεια περιγράφουν τα στοιχεία που υπάρχουν για την βιταμίνη Ε και τα Ω3 λιπαρά(17-24). «Η βιταμίνη Ε λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό, αδρανοποιώντας τις ελεύθερες ρίζες. Σε περίπτωση ανεπάρκειας βιταμίνης Ε  έχει αναφερθεί βλάβη του μυοκαρδίου σε λοίμωξη  coxsackievirus B3 (ένας RNA ιός) σε πειραματικά μοντέλα ποντικών σε συνδυασμό με αυξημένο ιικό φορτίο. Επιπλέον διατροφική ανεπάρκεια σε Ε και D σε μοσχάρια προκαλεί λοίμωξη με των κοροναϊό των αγελάδων. Τα Ω3 λιπαρά είναι σημαντικοί  μεσολαβητές στην απάντηση του οργανισμού μας στη φλεγμονή και την προσαρμογή στην ανοσοαπάντηση. Ο μεταβολισμός Ω3-Ω6 προάγει την αντι-φλεγμονώδη και προ-φλεγμονώδη δράση. Τα αποτελέσματα από διάφορες μελέτες δείχνουν ότι τα Ω3 και η προτεκτίνη D1 θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην προσπάθεια κατά του COVID-19».

Ένα ακόμα πολλά υποσχόμενο συμπλήρωμα διατροφής σύμφωνα με τους ερευνητές είναι και η ρεσβερατρόλη: «Σε μελέτες in vitro (σε κυτταρικές καλλιέργειες) είχε αντι-ιική δράση κατά του MERS και ποιο συγκεκριμένα αναστέλλοντας την διαδικασία του νουκλεοκαψιδίου του ιού(25). Η συγκεκριμένη δε περιοχή γενετικά που κωδικοποιεί τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες, σύμφωνα με γενετικές μελέτες, είναι κονσερβοποιημένη (δηλαδή γενετικά σταθερή) μεταξύ των κοροναϊών(26-27)».

Ποιες φαρμακευτικές ουσίες δοκιμάζονται και ποια είναι τα μέχρι τώρα αποτελέσματα;

Στην ανασκόπηση αυτή Lei Zhang και Yunhui Liu περιγράφουν τα δεδομένα από τις βάσεις δεδομένων για τις ουσίες που δοκιμάζονται. Η ιντερφερόνη είναι μια από αυτές. Οι in vitro μελέτες έχουν δείξει πολύ καλά αποτελέσματα, ενώ σε μια προκλινική μελέτη με την χρήση συνθετικής IFN‐α σε ασθενείς με SARS-COV-1 είχε πολύ καλή αποτελεσματικότητα. Το ίδιο παρατηρήθηκε και σε ασθενείς με MERS-COV. Όλα αυτά είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για την αντιμετώπιση του SARS-COV-2»(28-38) και βρίσκεται σε κλινική δοκιμή (Randomized trial for 2019-nCoV -NCT04251871, ChiCTR2000029638).

Στη συνέχεια περιγράφουν την πιθανότητα χρήσης της γ-σφαιρίνης. «Η ενδοφλέβια έγχυση γ-σφαιρίνης που αναπτύχθηκε την δεκαετία του 1970, χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα κατά το ξέσπασμα της επιδημίας SAR-COV-1 στην Σιγκαπούρη, όπου υπήρξαν παρενέργειες στο 1/3 των ασθενών(39-44)».

Μια ακόμα πιθανή προοπτική σύμφωνα με τους ερευνητές Lei Zhang και Yunhui Liu θα ήταν και η χορήγηση Thymosin α‐1. «Η Thymosin α‐1 (Ta1) είναι μια πεπτιδική ορμόνη που αποκαθιστά την ομοιόσταση των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος(44-46). Χρησιμοποιήθηκε σε ασθενείς με λοίμωξη SARS για την επαγωγή του ανοσοποιητικού συστήματος και σύμφωνα με τους ερευνητές θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μαζί με υδρο-κορτιζόνη και στην λοίμωξη αυτή».

Στην συνέχεια οι ερευνητές περιγράφουν την χλωροκίνη. «Η χλωροκίνη είναι γνωστή από το 1939. Πέρα από τις γνωστές ιδιότητές της κατά της ελονοσίας, η χλωροκίνη έχει και αντι-ιική δράση(47). Βρέθηκε δε ότι μπλοκάρει την S πρωτεΐνη του ιού SARS‐CoV. Βρίσκεται ήδη σε κλινική δοκιμή (Open-label trial for 2019-nCoV ChiCTR2000029609).

Η ριμπαβιρίνη είναι ένα ευρείας φάσματος αντι-ιικό φάρμακο το οποίο χρησιμοποιείται στην θεραπεία για τον ιό HCV. «Χρησιμοποιήθηκε ευρέως στο Hong Kong κατά την επιδημία SARS με ή χωρίς κορτιζόνη(48-50). Υπάρχει σκεπτικισμός για την  αποτελεσματικότητα αυτού του σκευάσματος καθώς επίσης και των παρενεργειών του. Παρόλα αυτά βρίσκεται σε φάση κλινικής δοκιμής σε συνδυασμό με ιντερφερόνη (Randomized trial for 2019-nCoV in combination a pegylated interferon -ChiCTR2000029387, and Randomized trial for SARS -NCT00578825)».

Ένα ακόμα σκεύασμα είναι το Remdesivir (RDV). Σύμφωνα με τους ερευνητές, «το Remdesivir (RDV) είναι νουκλεοτιδικό ανάλογο και υπάρχουν αναφορές ότι καταστέλει in vitro και αναχαιτίζει in vivo τον ιό severe acute respiratory syndrome coronavirus (SARS‐CoV)(51). Πρόσφατα χορηγήθηκε στις ΗΠΑ σε ασθενείς με κακή πρόβλεψη από την λοίμωξη COVID-19(52). Κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη για να διαπιστωθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα  του σκευάσματος αυτού (Phase 3 for 2019-nCoV (NCT04252664, NCT04257656).

Σύμφωνα με τους Lei Zhang και Yunhui Liu, «δύο σκευάσματα ακόμα τα Lopinavir και ritonavir σε συνδυασμό βρίσκονται στο στάδιο των κλινικών δοκιμών. Τα σκευάσματα αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως στην  θεραπεία ασθενών με λοίμωξη HIV(53-56). Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε από τον Kim και τους συνεργάτες του, τα σκευάσματα αυτά ήταν αποτελεσματικά σε ασθενείς με λοίμωξη MERS-COV.  Κλινικές δοκιμές ήδη διεξάγονται για την αποτελεσματικότητα αυτών σε ασθενείς με COVID-19 με το σκεύασμα Lopinavir (Phase 3 for 2019-nCoV (NCT04252274, NCT04251871, NCT04255017, ChiCTR2000029539), Phase 2/3 for MERS -NCT02845843) και με το σκεύασμα Ritonavir (Phase 3 for 2019-nCoV (NCT04251871, CT04255017, NCT04261270), Phase 2/3 for MERS, -NCT02845843)».

Και η προσπάθεια συνεχίζεται ακατάπαυστα, και σύμφωνα με τους Guangdi Li and Erik De Clercq(9), βρίσκονται σε εξέλιξη πολλές ακόμα κλινικές δοκιμές με διάφορα σκευάσματα και περιμένουμε τα αποτελέσματα αυτών (Favipiravir Randomized trial for 2019-nCoV -ChiCTR2000029544, ChiCTR2000029600; Darunavir and cobicistat Phase 3 for 2019-nCoV NCT04252274; ASC09F (HIV protease inhibitor) Phase 3 for 2019-nCoV in combination with oseltamivir NCT04261270; Arbidol (Umifenovir) Phase 4 for 2019-nCoV NCT04260594, NCT04254874, NCT04255017; Oseltamivir Phase 4 for 2019-nCoV NCT04255017, Phase 3 for 2019-nCoV NCT04261270 κ.α.) 

Βιβλιογραφία

1. Lei Zhang and Yunhui Liu, Potential interventions for novel coronavirus in China: Asystematic review, J Med Virol. 2020;92:479–490, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jmv.25707 
2. Li Q, Guan X, Wu P, et al. Early transmission dynamics in Wuhan, China, of novel coronavirus‐infected pneumonia. New Engl J Med. 2020:1‐9. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316
3. Cohen J, Normile D. New SARS‐like virus in China triggers alarm. Science. 2020;367:234‐235. https://doi.org/10.1126/science.367.6475.234
4. 5. Zhu N, Zhang D, Wang W, et al. A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. N Engl J Med. 2020;382(8):727‐733. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001017
5. Chen Y, Liu Q, Guo D. Coronaviruses: genome structure, replication, and pathogenesis. J Med Virol. 2020;92(4):418‐423. https://doi.org/10.1002/jmv.25681
6. Zhang N, Wang L, Deng X, et al. Recent advances in the detection of respiratory virus infection in humans. J Med Virol. 2020;92(4):408‐417. https://doi.org/10.1002/jmv.25674
7. Chan JFW, Kok KH, Zhu Z, et al. Genomic characterization of the 2019 novel human‐pathogenic coronavirus isolated from a patient with atypical pneumonia after visiting Wuhan. Emerg Microbes Infect. 2020;9(1):221‐236. https://doi.org/10.1080/22221751.2020.1719902
8. Guangdi Li and Erik De Clercq, Therapeutic options for the 2019 novel coronavirus (2019-nCoV), Nature Reviews Drug Discovery 19, 149-150 (2020), https://www.nature.com/articles/d41573-020-00016-0
9. Guangdi Li and Erik De Clercq, Therapeutic options for the 2019 novel coronavirus (2019-nCoV), Nature Reviews Drug Discovery 19, 149-150 (2020), SUPPLEMENTARY INFORMATION, https://doi.org/10.1038/d41573-020-00016-0
10. Semba RD. Vitamin A and immunity to viral, bacterial and protozoan infections. Proc Nutr Soc. 1999;58:719‐727. https://doi.org/10.1017/s0029665199000944
11. Villamor E, Mbise R, Spiegelman D, et al. Vitamin A supplements ameliorate the adverse effect of HIV‐1, malaria, and diarrheal infections on child growth. Pediatrics. 2002;109:e6. https://doi.org/10.1542/peds.109.1.e6
12. Jee J, Hoet AE, Azevedo MP, et al. Effects of dietary vitamin A content on antibody responses of feedlot calves inoculated intramuscularly with an inactivated bovine coronavirus vaccine. Am J Vet Res. 2013;74:1353‐1362. https://doi.org/10.2460/ajvr.74.10.1353 
13. Powers HJ. Riboflavin (vitamin B‐2) and health. Am J Clin Nutr. 2003;77:1352‐1360. https://doi.org/10.1093/ajcn/77.6.1352
14. Keil SD, Bowen R, Marschner S. Inactivation of Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS‐CoV) in plasma products using a riboflavin‐based and ultraviolet light‐based photochemical treatment. Transfusion. 2016;56:2948‐2952. https://doi.org/10.1111/trf.13860
15. Kyme P, Thoennissen NH, Tseng CW, et al. C/EBPepsilon mediates nicotinamide‐enhanced clearance of Staphylococcus aureus in mice. J ClinInvest. 2012;122:3316‐3329. https://doi.org/10.1172/JCI62070
16. Jones HD, Yoo J, Crother TR, et al. Nicotinamide exacerbates hypoxemia in ventilator‐induced lung injury independent of neutrophil infiltration. PLOS One. 2015;10:e0123460. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0123460 
17. Nonnecke BJ, McGill JL, Ridpath JF, Sacco RE, Lippolis JD, Reinhardt TA. Acute phase response elicited by experimental bovine diarrhea virus (BVDV) infection is associated with decreased vitamin D and E status of vitamin‐replete preruminant calves. J Dairy Sci.2014;97:5566‐5579. https://doi.org/10.3168/jds.2014‐8293
18. Galmes S, Serra F, Palou A. Vitamin E metabolic effects and genetic variants: a challenge for precision nutrition in obesity and associated disturbances. Nutrients. 2018;10:1919. https://doi.org/10.3390/nu10121919
19. Beck MA, Kolbeck PC, Rohr LH, Shi Q, Morris VC, Levander OA. Vitamin E deficiency intensifies the myocardial injury of coxsackievirus B3 infection of mice. J Nutr. 1994;124:345‐358. https://doi.org/10.1093/jn/124.3.345
20. Beck MA. Increased virulence of coxsackievirus B3 in mice due to vitamin E or selenium deficiency. J Nutr. 1997;127:966S‐970S. https://doi.org/10.1093/jn/127.5.966S
21. Cai C, Koch B, Morikawa K, et al. Macrophage‐derived extracellular vesicles induce long‐lasting immunity against hepatitis C virus which is blunted by polyunsaturated fatty acids. Front Immunol. 2018;9:723. https://doi.org/10.3389/fimmu2018.00723
22. Begin ME, Manku MS, Horrobin DF. Plasma fatty acid levels in patients with acquired immune deficiency syndrome and in controls. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 1989;37:135‐137. https://doi.org/10.1016/0952‐3278(89)90110‐5
23. Morita M, Kuba K, Ichikawa A, et al. The lipid mediator protectin D1 inhibits influenza virus replication and improves severe influenza. Cell. 2013;153:112‐125. https://doi.org/10.1016/j.cell.2013.02.027
24. Leu GZ, Lin TY, Hsu JT. Anti‐HCV activities of selective polyunsaturated fatty acids. Biochem Biophys Res Commun. 2004;318: 275‐280. https://doi.org/10.1016/j.bbrc.2004.04.019
25. Lin SC, Ho CT, Chuo WH, Li S, Wang TT, Lin CC. Effective inhibition of MERS‐CoV infection by resveratrol. BMC Infect Dis. 2017;17:144. https://doi.org/10.1186/s12879‐017‐2253‐8
26. Manisha Prajapat et al., Drug targets for corona virus: A systematic review Indian J Pharmacol. 2020 Jan-Feb; 52(1): 56–65 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7074424/
27. Jasper Fuk-Woo Chan et al., Genomic characterization of the 2019 novel human-pathogenic coronavirus isolated from a patient with atypical pneumonia after visiting Wuhan Emerging Microbes & Infections 2020, VOL. 9 https://doi.org/10.1080/22221751.2020.1719902
28. Pei J, Sekellick MJ, Marcus PI, Choi IS, Collisson EW. Chicken interferon type I inhibits infectious bronchitis virus replication and associated respiratory illness. J Interferon Cytokine Res. 2001;21: 1071‐1077. https://doi.org/10.1089/107999001317205204
29. Turner RB, Felton A, Kosak K, Kelsey DK, Meschievitz CK. Prevention of experimental coronavirus colds with intranasal alpha‐2b interferon. J Infect Dis. 1986;154:443‐447. https://doi.org/10.1093/infdis/154.3.443
30. Morgenstern B, Michaelis M, Baer PC, Doerr HW, Cinatl J Jr. Ribavirin and interferon‐beta synergistically inhibit SARS‐associated coronavirus replication in animal and human cell lines. Biochem Biophys Res Commun.  2005;326:905‐908. https://doi.org/10.1016/j.bbrc.2004.11.128
31. Chen F, Chan KH, Jiang Y, et al. In vitro susceptibility of 10 clinical isolates of SARS coronavirus to selected antiviral compounds. J Clin Virol.  004;31:69‐75. https://doi.org/10.1016/j.jcv.2004.03.003
32. Kuri T, Zhang X, Habjan M, et al. Interferon priming enables cells to partially overturn the SARS coronavirus‐induced block in innate immune activation. J Gen Virol. 2009;90:2686‐2694. https://doi.org/10.1099/vir.0.013599‐0  
33. Tan ELC, Ooi EE, Lin CY, et al. Inhibition of SARS coronavirus infection in vitro with clinically approved antiviral drugs. Emerg Infect Dis. 2004;10:581‐586. https://doi.org/10.3201/eid1004.030458
34. Manns MP, McHutchison JG, Gordon SC, et al. Peginterferon alfa‐2b plus ribavirin compared with interferon alfa‐2b plus ribavirin for initial treatment of chronic hepatitis C: a randomised trial. Lancet. 2001;358:958‐965. https://doi.org/10.1016/s0140‐6736(01)06102‐5
35. Haagmans BL, Kuiken T, Martina BE, et al. Pegylated interferon‐alpha protects type 1 pneumocytes against SARS coronavirus infection in macaques. Nat Med. 2004;10:290‐293. https://doi.org/10.1038/nm1001
36. Bijlenga G. Proposal for vaccination against SARS coronavirus using avian infectious bronchitis virus strain H from The Netherlands. J Infect. 2005;51:263‐265. https://doi.org/10.1016/j.jinf.2005.04.010
37. Loutfy MR, Blatt LM, Siminovitch KA, et al. Interferon alfacon‐1 plus corticosteroids in severe acute respiratory syndrome: a preliminary study. JAMA. 2003;290:3222‐3228. https://doi.org/10.1001/jama.290.24.3222
38. Mustafa S, Balkhy H, Gabere MN. Current treatment options and the role of peptides as potential therapeutic components for Middle East Respiratory Syndrome (MERS): a review. J Infect Public Health. 2018;11:9‐17. https://doi.org/10.1016/j.jiph.2017.08.009
39. Lew TWK. Acute respiratory distress syndrome in critically ill patients with severe acute respiratory syndrome. JAMA. 2003;290:374‐380. https://doi.org/10.1001/jama.290.3.374
40. Dalakas MC, Clark WM. Strokes, thromboembolic events, and IVIg:rare incidents blemish an excellent safety record. Neurology. 2003;60:1736‐1737. https://doi.org/10.1212/01.wnl.0000074394.15882.83
41. Matteucci C, Grelli S, Balestrieri E, et al. Thymosin alpha 1 and HIV‐1: recent advances and future perspectives. Future Microbiol. 2017;12:141‐155. https://doi.org/10.2217/fmb‐2016‐0125
42. Costantini C, Bellet MM, Pariano M, et al. A reappraisal of thymosinalpha1 in cancer therapy. Front Oncol. 2019;9:873. https://doi.org/10.3389/fonc.2019.00873
43. Pica F, Gaziano R, Casalinuovo IA, et al. Serum thymosin alpha 1levels in normal and pathological conditions. Expert Opin Biol Ther.2018;18:13‐21. https://doi.org/10.1080/14712598.2018.1474197
44. Baumann CA, Badamchian M, Goldstein AL. Thymosin alpha 1 antagonizesdexamethasone and CD3‐induced apoptosis of CD4+CD8+ thymocytes through the activation of cAMP and protein kinaseC dependent second messenger pathways. Mech Ageing Dev.1997;94:85‐101. https://doi.org/10.1016/s0047‐6374(96)01860‐x
45. Gao ZC, Zhu JH, Sun Y, et al. Clinical investigation of outbreak ofnosocomial severe acute respiratory syndrome. Zhongguo Wei Zhong Bing Ji Jiu Yi Xue. 2003;15:332‐335
46. Kumar V, Jung YS, Liang PH. Anti‐SARS coronavirus agents: a patent review (2008‐present). Expert Opin Ther Pat. 2013;23:1337‐1348. https://doi.org/10.1517/13543776.2013.823159
47. Savarino A, Boelaert JR, Cassone A, Majori G, Cauda R. Effects of chloroquine on viral infections: an old drug against today’s diseases? Lancet Infect Dis. 2003;3:722‐727. https://doi.org/10.1016/s1473‐3099(03)00806‐5
48. Wenzel RP, Edmond MB. Managing SARS amidst uncertainty. N Engl J Med. 2003;348:1947‐1948. https://doi.org/10.1056/NEJMp030072
49. Cyranoski D. Critics slam treatment for SARS as ineffective and perhaps dangerous. Nature. 2003;423:4. https://doi.org/10.1038/423004a
50. Booth CM. Clinical features and short‐term outcomes of 144 patients with SARS in the greater Toronto area. JAMA. 2003;289:2801‐2809. https://doi.org/10.1001/jama.289.21.JOC30885
51. Agostini ML, Andres EL, Sims AC, et al. Coronavirus susceptibility to the antiviral remdesivir (GS‐5734) is mediated by the viral polymerase and the proofreading exoribonuclease. mBio. 2018;9(2):e00221‐18. https://doi.org/10.1128/mBio.00221‐18
52. Holshue ML, DeBolt C, Lindquist S, et al. First case of 2019 novelcoronavirus in the United States. N Engl J Med. 2020:NEJMoa2001191. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001191
53. 100. Tsang K, Zhong NS. SARS: pharmacotherapy. Respirology. 2003;8(suppl): S25‐S30. https://doi.org/10.1046/j.1440‐1843.2003.00525.x
54. Chu CM. Role of lopinavir/ritonavir in the treatment of SARS: initial virological and clinical findings. Thorax. 2004;59:252‐256. https://doi.org/10.1136/thorax.2003.012658
55. 103. Kim UJ, Won EJ, Kee SJ, Jung SI, Jang HC. Combination therapy with lopinavir/ritonavir, ribavirin and interferon‐alpha for Middle East respiratory syndrome. Antivir Ther. 2016;21:455‐459. https://doi.org/10.3851/IMP3002
56. 104. Agostini ML, Andres EL, Sims AC, et al. Coronavirus susceptibility to the antiviral remdesivir (GS‐5734) is mediated by the viral polymerase and the proofreading exoribonuclease. mBio. 2018;9(2):e00221‐18. https://doi.org/10.1128/mBio.00221‐18

Τα δεδομένα για την βιταμίνη C κατά του COVID-19

Ο νέος κορωναϊός Covid-19 ανιχνεύθηκε πρώτη φορά το Δεκέμβριο του 2019 στην περιοχή Γιουχάν της Κίνας και αποτελεί ένα νέο στέλεχος κορωναϊού που μέχρι τότε δεν είχε απομονωθεί στον άνθρωπο.

Οι κορωναϊοί προσβάλουν τα ζώα αλλά κάποιοι από αυτούς προσβάλουν και τον άνθρωπο. Δεν είναι συχνό φαινόμενο τα στελέχη που προσβάλλουν τα ζώα να μεταδίδονται στον άνθρωπο, με εξαίρεση τον κορωναϊό MERS, τον SARS και τώρα τον Covid-19.

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για τη νόσο. Η θεραπεία είναι συμπωματική με στόχο την ανακούφιση των συμπτωμάτων (π.χ. πυρετός, δυσκολία στην αναπνοή). Αυτό ενισχύει την ανασφάλεια του κόσμου, ενώ ταυτόχρονα «διάφορες» αναφορές στο διαδίκτυο ενισχύουν την ασάφεια, μιλώντας πολλές φορές ελλείψει  επιστημονικών δεδομένων. Ένα παράδειγμα για αυτό αποτελούν οι αναφορές για την χρήση πολύ υψηλών δόσεων βιταμίνης C κατά του COVID-19. 

Χρησιμοποιείται η βιταμίνη Cσε πολύ υψηλές δόσεις σε ασθενείς με COVID-19;

Η απάντηση είναι ναι και μάλιστα σε κλινική δοκιμή που έχει αρχίσει στην Γιουχάν στην Κίνα από όπου ξεκίνησε η πανδημία. Σε αυτή συμμετέχουν 140 ασθενείς με οξεία αναπνευστική λοίμωξη  και βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης αυτής, ξεκίνησε τον Φεβρουάριο 2020, και αναμένουμε τα αποτελέσματα  αυτής το Φθινόπωρο.

(https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04264533).

Που αλλού λαμβάνει χώρα ανάλογη μελέτη;

 Στην Ιταλία από το   Πανεπιστήμιο του Παλέρμο με τη  συμμετοχή 500 ασθενών και είναι σε πλήρη εξέλιξη. Σύμφωνα με τους υπευθύνους της κλινικής αυτής μελέτης, η διάρκειά της είναι 1 έτος με ημερομηνία εισόδου 26/3/2020 (https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04323514).

Γιατί χορήγηση πολύ υψηλών δόσεων βιταμίνης C;

Η ιδέα ότι η ενδοφλέβια έγχυση πολύ υψηλών δόσεων βιταμίνης C μπορεί να βοηθήσει σε οξείες λοιμώξεις δεν είναι νέα.

Μελέτη του Alpha A. Fowler και των συνεργατών του στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Critical Care Medicine, περιγράφει την θετική εξέλιξη περιστατικού με οξύ αναπνευστικό σύνδρομο ιικής αιτιολογίας (4). 

Ακόμη περισσότερο, μελέτη μετά-ανάλυσης 18 κλινικών μελετών με την συμμετοχή 2.004 ασθενών από τον Harri Hemilä και τους συνεργάτες του, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients to 2019, εξετάζει την επίδραση χορήγησης πολύ υψηλών δόσεων της βιταμίνης C σε ασθενείς νοσηλευόμενους σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Ο Hemilä καταλήγει στο συμπέρασμα ότι (4), «η χορήγηση πολύ υψηλών δόσεων βιταμίνης C μπορεί να μειώσει μέχρι και 8,6% το διάστημα χρόνου παραμονής στην μονάδα εντατικής θεραπείας». 

Σε άλλη μελέτη μετά-ανάλυσης της βιβλιογραφίας, που αναρτώνται στους ιστότοπους: PubMed, Embase, Ovid και the Cochrane Central Register of Controlled Trials που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Annals of Intensive Care, ο Ying Wang και οι συνεργάτες του κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι (5), «η χορήγηση υψηλών δόσεων βιταμίνης C μπορεί να μειώσει τον χρόνο αναπνευστικής και μηχανικής υποστήριξης».

Μετά από όλα αυτά πρέπει να πάρω πολύ αυξημένες δόσεις βιταμίνης C για να προστατευθώ από τον COVID-19;

Η απάντηση που πρέπει να δοθεί κατηγορηματικά είναι όχι. Αν και στο διαδίκτυο κυκλοφορούν διάφορες «ειδήσεις» για την ενδοφλέβια ή μη χορήγηση υψηλών δόσεων βιταμίνης, δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που στηρίζουν κάτι τέτοιο. Απεναντίας η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα μπορεί να τεκμηριωθεί, όταν θα ανακοινωθούν τα επίσημα αποτελέσματα από τις κλινικές δοκιμές που βρίσκονται σε εξέλιξη (βλέπε  παραπάνω).

Άλλωστε γνωρίζουμε ότι, βιταμίνη C είναι σημαντική για την λειτουργία μας(6) και σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό κανονισμό 432/2012, συμβάλλει στην φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, του νευρικού συστήματος και των μεταβολικών διεργασιών που αποσκοπούν στην παραγωγή ενέργειας, στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες, στην μείωση της κούρασης και της κόπωσης, στην αύξηση της απορροφητικότητας του σιδήρου και στον φυσιολογικό σχηματισμό του κολλαγόνου για την φυσιολογική λειτουργία των χόνδρων, των οστών και των αιμοφόρων αγγείων (7).

Βιβλιογραφία

1. Vitamin C Infusion for the Treatment of Severe 2019-nCoV Infected Pneumonia, https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04264533
2. Use of Ascorbic Acid in Patients With COVID 19, https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04323514
3. Alpha A Fowler Ⅲ et al., Intravenous vitamin C as adjunctive therapy for enterovirus/rhinovirus induced acute respiratory distress syndrome, Journal of Critical Care Medicine, World J Crit Care Med 2017 February 4; 6(1): 85-90, DOI: 10.5492/wjccm.v6.i1.85
4. Harri Hemilä, and Elizabeth Chalker, Vitamin C Can Shorten the Length of Stay in the ICU: A Meta-Analysis, Nutrients 2019, 11, 708; doi:10.3390/nu11040708
5. Ying Wang et al., Effects of different ascorbic acid doses on the mortality of critically ill patients: a meta‑analysis, Ann. Intensive Care (2019) 9:58, https://doi.org/10.1186/s13613-019-0532-9
6. Sebastian J Padayatty et al., Vitamin C physiology: the known and the unknown and Goldilocks, Oral Dis. 2016 September; 22(6): 463–493. doi:10.1111/odi.12446
7. Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 432/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ, της 16ης Μαΐου 2012, https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:136:0001:0040:EL:PDF