Όταν η ενέργεια καταρρέει: Το exposome πίσω από την κόπωση και το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης

Ο όρος exposome περιγράφει το σύνολο όλων των περιβαλλοντικών εκθέσεων που δέχεται ένας άνθρωπος σε όλη του τη ζωή:

• ο αέρας που αναπνέουμε
• τα τρόφιμα που καταναλώνουμε
• οι χημικές ουσίες του περιβάλλοντος
• οι μικροβιακές επιδράσεις
• το ψυχολογικό στρες
• οι συνθήκες ζωής και εργασίας

Όταν οι επιδράσεις αυτές υπερβούν την ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί την ομοιόσταση, ένα από τα πρώτα και πιο συχνά συμπτώματα είναι η έντονη κόπωση.

Η κόπωση αυτή δεν είναι απλώς ένα αίσθημα κούρασης. Πρόκειται για συστηματική εξάντληση της κυτταρικής ενέργειας, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε:

• επίμονη κόπωση
• γνωστική δυσλειτουργία («brain fog»)
• αδυναμία ανάκαμψης μετά από άσκηση
• σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (CFS)

Η επίδραση του exposome στην ενέργεια του οργανισμού εκδηλώνεται κυρίως μέσω τριών βασικών βιολογικών μηχανισμών.

3. Διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής επηρεάζει έντονα τον βιολογικό μας ρυθμό.

Παράγοντες όπως:

• μπλε φως από οθόνες
• φωτορύπανση
• ακανόνιστο ωράριο ύπνου

καταστέλλουν τη μελατονίνη και διαταράσσουν τον κύκλο κορτιζόλης.

Το αποτέλεσμα είναι:

• κακή ποιότητα ύπνου
• μη αναζωογονητικός ύπνος
• εξάντληση κατά τη διάρκεια της ημέρας

(Adv Med Educ Pract. 2018).

Η μεταβολομική: το «παράθυρο» στη βιοχημεία της κόπωσης

Η μεταβολομική είναι ένα σύγχρονο επιστημονικό εργαλείο που επιτρέπει την ανάλυση των μεταβολιτών στο σώμα.

Οι μεταβολίτες αποτελούν τα τελικά προϊόντα των βιοχημικών διεργασιών και αποτυπώνουν με ακρίβεια την κατάσταση του μεταβολισμού.

Στην περίπτωση της κόπωσης, η μεταβολομική μπορεί να αποκαλύψει:

• διαταραχές στον ενεργειακό μεταβολισμό
• επιπτώσεις τοξινών
• φλεγμονώδεις διεργασίες
• οξειδωτικό στρες

(Frontiers in Public Health 2023).

Ένα από τα βασικά εργαλεία είναι η ανάλυση οργανικών οξέων στα ούρα (Organic Acids Test – OAT).

Η εξέταση αυτή μπορεί να αποκαλύψει:

• δυσλειτουργία του κύκλου Krebs
• μιτοχονδριακή δυσλειτουργία
• τοξικότητα από βαρέα μέταλλα
• μεταβολικές διαταραχές

(Int J Mol Sci. 2023).

Μεταβολικές διαταραχές στον κύκλο Krebs

Ο κύκλος Krebs αποτελεί το κεντρικό ενεργειακό σύστημα των κυττάρων.

Όταν το exposome επηρεάζει τα ένζυμα του κύκλου, εμφανίζονται χαρακτηριστικές μεταβολικές αλλαγές.

Παραδείγματα:

• αυξημένο ηλεκτρικό οξύ → τοξικότητα από μόλυβδο ή φυτοφάρμακα
• αυξημένο γαλακτικό οξύ → μεταβολική μετατόπιση προς γλυκόλυση
• υψηλό ακονιτικό οξύ → βλάβη ενζύμων από βαρέα μέταλλα

Αυτές οι αλλαγές οδηγούν σε ατελή παραγωγή ενέργειας και βαθιά κόπωση.

Ο ρόλος των αμινοξέων

Το προφίλ αμινοξέων μπορεί επίσης να αποκαλύψει σημαντικές διαταραχές.

Παραδείγματα:

Αυξημένα BCAA (λευκίνη, ισολευκίνη, βαλίνη)
→ αδυναμία χρησιμοποίησης τους για παραγωγή ενέργειας.

Αυξημένη τρυπτοφάνη
→ μετατροπή στο μονοπάτι της κυνουρενίνης και παραγωγή νευροτοξικών μεταβολιτών.

Αυξημένη αλανίνη και ασπαρτάτη
→ ένδειξη ηπατικής επιβάρυνσης και τοξικότητας αμμωνίας.

Αυτές οι μεταβολικές αλλαγές συνδέονται με:

• μυϊκή κόπωση
• γνωστική δυσλειτουργία

διαταραχές ύπνου.

Ο ρόλος της γενετικής

Η γενετική δεν προκαλεί από μόνη της κόπωση.

Ωστόσο, συγκεκριμένοι γενετικοί πολυμορφισμοί (SNPs) μπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία του οργανισμού στις περιβαλλοντικές επιδράσεις.

Παραδείγματα:

GSTP1 και GPX1
→ μειωμένη ικανότητα αποτοξίνωσης και αντιοξειδωτικής άμυνας.

GPD1 και FGF21
→ διαταραχές ενεργειακού μεταβολισμού.

BDNF και CRY1/CRY2
→ επιδράσεις στο νευρικό σύστημα και στον κιρκάδιο ρυθμό.

Όταν αυτές οι γενετικές ευπάθειες συναντούν ένα επιβαρυμένο exposome, αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος:

• χρόνιας κόπωσης
• μεταβολικής δυσλειτουργίας
• νευροφλεγμονής.

Ακολουθήστε μας στους λογαρισμούς μας στα Social Media ώστε να μαθαίνετε γρήγορα και εύκολα όλα τα νεότερά μας: Facebook , Instagram , Youtube , LinkedIn , TikTok